Prošlo je 25 godina od napada 11. septembra 2001. godine, nakon čega su Sjedinjene Američke Države krenule u veliki rat protiv terorizma. Ono što je tada počelo u Afganistanu kasnije se proširilo i na Irak, Pakistan, Jemen, Somaliju, Libiju i Siriju.
Danas, četvrt stoljeća kasnije, iza tih ratova ostale su ogromne ljudske i materijalne posljedice.
Prema procjenama projekta Costs of War Univerziteta Brown, u ratovima koji su vođeni nakon 11. septembra život je izgubilo između 4,5 i 4,7 miliona ljudi. U ovu brojku nisu uračunati samo oni koji su poginuli direktno u borbama. Milioni ljudi umrli su kasnije zbog gladi, bolesti, loše zdravstvene zaštite i uništene infrastrukture.
Afganistan – skoro 20 godina rata
Američka intervencija u Afganistanu počela je samo nekoliko sedmica nakon napada 11. septembra. Talibani su tada svrgnuti s vlasti, ali rat se nije završio.
Američke snage ostale su u Afganistanu skoro dvije decenije, sve do povlačenja 2021. godine. Nakon njihovog odlaska talibani su ponovo preuzeli vlast.
Procjenjuje se da je u Afganistanu direktno poginulo oko 176.000 ljudi, dok je veliki broj drugih stradao zbog posljedica dugog rata.
Irak – rat nakon kojeg oružje nije pronađeno
Američka invazija na Irak počela je 2003. godine. Jedno od glavnih opravdanja za napad bile su tvrdnje da Saddam Hussein posjeduje oružje za masovno uništenje.
Međutim, nakon invazije takvo oružje nije pronađeno.
Rat je iza sebe ostavio ogroman broj žrtava i godine nestabilnosti. Prema navedenim procjenama, u Iraku je direktno poginulo oko 315.000 ljudi.
Za obične ljude to nisu bile samo brojke. To su bile porodice koje su izgubile svoje najbliže, ljudi koji su ostali bez domova i generacije koje su odrastale u ratnom okruženju.
Rat nije uvijek izgledao kao klasična invazija
Američke vojne operacije nisu se vodile samo velikim kopnenim vojskama. Sve veću ulogu imali su zračni napadi i dronovi, posebno u Pakistanu, Jemenu i Somaliji.
Bilo je mnogo operacija protiv militantnih grupa, ali su u pojedinim slučajevima stradali i civili.
Slična situacija bila je i tokom borbe protiv ISIL-a u Iraku i Siriji, gdje su različite procjene govorile o velikom broju civilnih žrtava.
Milioni ljudi ostali bez svojih domova
Jedna od najvećih posljedica ovih ratova jeste raseljavanje stanovništva.
Procjene govore da je više od 38 miliona ljudi moralo napustiti svoje domove zbog ratova i sukoba povezanih s američkim vojnim intervencijama.
Neki su otišli u druge zemlje, dok su drugi ostali raseljeni unutar svojih država.
I kada prestanu borbe, problemi ne nestaju preko noći. Ostaju uništeni gradovi, loša ekonomija, nedostatak bolnica i škola, kao i posljedice koje ljudi nose godinama.
Ogroman novac potrošen na ratove
Osim ljudskih života, cijena ovih ratova mjeri se i bilionima dolara.
Prema procjenama projekta Costs of War, SAD su na ratove nakon 11. septembra potrošile oko 5,8 biliona dolara, dok bi dugoročni troškovi brige o veteranima mogli dodati još više od dva biliona.
Kada se sve sabere, račun prelazi 8 biliona dolara.
Šta je ostalo nakon 25 godina?
Nakon 25 godina teško je govoriti samo o vojnim pobjedama ili porazima.
Iza svega ostale su stotine hiljada direktno poginulih, milioni ljudi koji su umrli zbog posljedica ratova, desetine miliona raseljenih i ogromni finansijski troškovi.
Rat protiv terorizma promijenio je američku politiku i način na koji svijet gleda na sigurnost, ali je promijenio i živote miliona ljudi u zemljama u kojima su se vodile vojne operacije.
I možda je upravo to najteži dio cijele priče – rat može završiti na papiru, ali njegove posljedice često traju još dugo.
